de Nieuwe opdrachtgevers

les Nouveaux commanditaires

Roel Vandebeek – Heindonk

Opdrachtgevers - Buurtbewoners Heindonk
Bemiddelaar - Joost Declercq
Willebroek, Belgie, 07/2015

Deze groep is samengesteld naar aanleiding van de open oproep voor deelname aan het Willebroek!-project. Het werd een groep van diverse partners:
- Fanfare Iever Maakt Vooruitgang
- De Kerkfabriek van Heindonk
- De Muziekacademie van Willebroek
- Het zangkoor Salvocalee
- Feitelijke vereniging “Inwoners van de Kerkweg van Heindonk”.

Reeds van bij het eerste overleg verzamelden zich een aantal zeer gemotiveerde en geëngageerde Heindonkenaars. Ze hebben er duidelijk zin in en nodigen iedereen uit die op de één of andere manier voeling heeft met Heindonk en bovendien de behoefte voelt om dit via een kunstintegratie hard te maken.

De groep kiest resoluut voor het centrum van Heindonk. Begrensd door historische gebouwen (de kerk, de oude pastorij, het oude gemeentehuis) bezit de dorpskern alle troeven voor de inrichting van een heus dorpsplein. Vandaag ligt de plaats er ietwat verweesd bij. Het is vooral een doorgangsruimte (straat) en parking. Het zou mooi zijn mocht kunst dit kleine groene dorp verrijken met een centrale en bezielde halte voor ontmoeting/feest/rust.

De initiële wens (zoals geformuleerd in het ingediende dossier van de opdrachtgeversgroep) om een gietijzeren kiosk te plaatsen, blijkt al snel een metafoor te zijn voor de behoefte aan een plek voor ontmoeting. Men hunkert naar een dorpsplein dat de lokale bevolking actief verleidt om naar buiten te komen. Warmte en gezelligheid, oprechte aandacht voor de directe omgeving en ook letterlijk plaats voor een concert van de fanfare, voor de kermis zijn onmisbare ingrediënten. Een levendige discussie over de obligate aanwezigheid van groen in het toekomstige kunstwerk resulteert uiteindelijk in de opdracht om op een interessante manier een spanningsveld te creëren tussen mens (bewoner), cultuur (historische dorpskern) en natuur (groene karakter van Heindonk).

Op basis van de gesprekken stellen De Nieuwe Opdrachtgevers twee kunstenaars voor. Elk van hen heeft op een heel eigen manier oog voor vormgeving, architectuur en de ‘lokale’ karakteristieken en behoeften van een plek.

Valerie Mannaerts woont en werkt in Brussel. Zij vertrekt in haar werk vaak vanuit natuurlijke vormen. Verandering, beweging, geschiedenis en tijd zijn steeds weerkerende elementen. Philip Van Isacker woont en werkt in Gent. Hij heeft aandacht voor architectuur, koestert de natuur en ziet zijn kunstwerken vaak als ontmoetingsplekken.

De groep kiest unaniem voor Philip Van Isacker. Pas in januari 2011 kan door het college een beslissing genomen worden over de afbakening van het ‘nieuwe’ dorpsplein. Aansluitend stelt kunstenaar Philip Van Isacker een eerste voorontwerp aan de projectgroep voor. Het betreft een afgebakend plein, met twee zuilen en een klein podium. Zijn voorstel wordt door de bewoners niet aangevoeld als een invulling van hun vraag. Er wordt besloten om de samenwerking stop te zetten. De groep benadrukt het belang van een fysieke vertaling in de vorm van een kiosk, beschutting, shelter. 

Tijdens de zomer van 2011 wordt Roel Vandebeek voor de opdracht aangesproken. Hij woont en werkt in Genk. Als professioneel ontwerper beweegt hij zich met zijn werk op de scheidingslijn tussen kunst en design. Voor het project van Heindonk wordt hij expliciet als kunstenaar uitgenodigd. Hij bezoekt de site, verneemt alles over het reeds afgelegde traject en wil de uitdaging aangaan. Hij maakt kennis met de projectgroep in oktober en november 2011 en legt meteen een voorstel op tafel. Kunstenaar en ontwerp worden positief onthaald.

Op 17 oktober en 14 november 2012 stelt Roel Vandebeek een ontwerp voor het Dorpsplein van Heindonk voor aan de projectgroep. Van bij de aanvang wordt duidelijk onderscheid gemaakt tussen kunstwerk en pleinaanleg.

Tijdens dit overleg wordt een kunstwerk voorgesteld. De aanleg van het plein gebeurt door een ontwerper. Roel heeft zich ter voorbereiding op de opdracht ingewerkt in wat vooraf ging (verslagen, voorgelegde ontwerpen, opmerkingen, wensen) en bezocht verschillende keren de plek. Volgende zaken trokken telkens zijn aandacht:

  1. Vanaf de invalswegen (respectievelijk vanuit richting Willebroek en Mechelen) profileren de kerk en het oud gemeentehuis zich ontegensprekelijk als bakens. Hiermee wil hij zeker rekening houden. Hij is op zoek gegaan naar een antwoord op deze omgeving. Beide gebouwen stralen uit in een andere richting, het virtuele snijpunt bevindt zich volgens hem op het plein.
     
  2. Het plein biedt dank zij de historische gebouwen die het omringen een gevoel van sacraliteit. Deze sfeer wil hij ook als kunstenaar respecteren.
     
  3. De bijkomende vraag vanwege de projectgroep naar een zekere functionaliteit (verwoord als ‘kiosk’) is voor hem geen belemmering. Hij ziet dit als een uitdaging.


Roel toont aan de hand van enkele schetsen en een maquette het ontwerpproces dat hij doorliep. Hij is op zoek gegaan naar het archetype van een kapel, die hij door een sobere vormgeving, een bewuste materiaalkeuze en met oog voor de gewenste functionaliteit op een actuele manier vorm geeft. Het is een vrij groot (hoogte ca. 6m) en tegelijk transparant ‘beeld’ geworden. Het kan fungeren als onderkomen (om te schuilen, om muziek te spelen) maar staat tegelijk als krachtig beeld op zich. Het kunstwerk richt tevens de blik van de passant en geeft op die manier een verrassende kijk op de omgeving. Het kunstwerk nodigt uit en biedt een zekere intimiteit. Bij mogelijke optredens, kijkt het publiek in de richting van de aanwezige historische gebouwen. Het kunstwerk is als een stilistische megafoon of spreekbuis. Vooraan bescheiden en sacraal, achteraan uitwaaierend tot een forum.

Voor de uitvoering van het kunstwerk heeft Roel zink in gedachte. Het is een tactiel materiaal dat mettertijd een patina krijgt en bovendien onder verschillende weersomstandigheden (intensiteit van het licht) een wisselende gedaante aanneemt. Tegelijk bieden de zinkstroken de opportuniteit om het object als het ware grafisch (lijnenspel van breder wordende stroken) te bekrachtigen.

Het kunstwerk vraagt ruimte. Hiermee moet zeker rekening gehouden worden bij de verdere pleinaanleg.

De aanwezige leden van de projectgroep reflecteren over het voorstel. Alle aanwezigen kunnen zich vinden in het voorstel en vinden het een interessante idee om mee verder te gaan. Het beantwoordt deze keer wel aan hun initiële wensen, en is tegelijk toch geen letterlijke vertaling van een kiosk.