de Nieuwe opdrachtgevers

les Nouveaux commanditaires

Peter De Graaff – Labeur

Opdrachtgevers - Inwoners Aalbeke
Bemiddelaar - Joost Declercq
Aalbeke, Kortrijk, Belgie, 05/2013

In een eerste bijeenkomst werd gezocht naar wat typerend is voor Aalbeke. Er werd snel gekomen tot Aalbeke als doortocht en passage van heel wat mensen. Een idee dat ter sprake kwam was het inbouwen van enkele rustpunten langsheen de route van de doortocht (de Moeskroensesteenweg). Rustpunten die geïntegreerd worden in het landschap. Een belangrijke keuze, om niet voor een statisch kunstwerk te kiezen, maar op enkele plaatsen in te grijpen in de dorpskern werd gemaakt. Vervolgens moest het een kunstwerk worden dat te maken had met Aalbeke, met werken en leven vroeger en nu. Het moest een kunstwerk worden dat een verhaal vertelde, zodat wie het kunstwerk bekeek of zag iets interessants te weten kwam over dit dorp. Het moest liefst iets met klei te maken hebben. Aalbeke als kleidorp.

Verschillende mogelijke kunstenaars passeerden de revue. Hele reeksen boeken met illustraties werden bekeken. En uiteindelijk viel de keuze op keramiek en op de Nederlandse kunstenaar Peter de Graaff. De Amsterdamse kunstenaar werd uitgenodigd om naar Aalbeke te komen om met het dorp en zijn inwoners kennis te maken. Hij luisterde geboeid naar de verhalen die uit de werkgroep naar boven borrelden en hij wou zich direct in de geschiedenis van Aalbeke verdiepen. Iedereen voelde dat het klikte, dat het zou lukken.

Er werd gezocht naar bruikbare sporen uit de geschiedenis van Aalbeke om te gebruiken bij de kunstcreatie. De kerkbrand, het labeur van de inwoners in de landbouw of in de textielfabrieken, Aalbeke als dorp van passage, het verhaal van de pannenfabriek, Sint-Cornelius,... kwamen o.a. ter sprake tijdens deze interessante uitwisseling tussen de kunstenaar en de Aalbekenaren.

Al deze aspecten werden meegenomen in het ontwerp dat Peter de Graaff aan de opdrachtgevers voorstelde: het kunstwerk als een wandeling doorheen Aalbeke, ... een doortocht waarbij een twaalftal tekeningen ingewerkt zullen worden in het straatbeeld en als rustpunten in het landschap zullen dienen. De kunstenaar zou die verhalen als het ware met krijt op de stoep tekenen. Als het ware… Want de regen zou het krijt natuurlijk wegspoelen. Keramiek moest het worden. Die tegels zouden dan ingelegd worden in de nieuwe trottoirs. Daarvoor werden op twaalf plaatsen vlakken uitgespaard van ongeveer 1,5 m². Elke tegel vertelt iets over Aalbeke, over oude en recente geschiedenis. Het is de bedoeling dat de voetganger of wandelaar over een afstand van een paar honderd meter als het ware van de ene naar de andere tegel kan ‘bedevaarten’.

Voor de Aalbekenaren zullen bepaalde verhalen zeer vertrouwd zijn, maar andere veel minder. In elk geval zal de uitwerking ervan in de keramieken tegels erg verrassend zijn. Elk tafereel bevat voor de aandachtige kijker meerdere lagen van informatie. Het duurt even vooraleer de wandelaar ziet wat daar in keramiek geschilderd staat. Kijk bijvoorbeeld naar het tafereel dat voorlopig Hugo Claus genoemd is. (Helaas verschijnt ’t Aaltje nog in zwartwit…) Vanuit vogelperspectief zit een jongentje te schrijven. De schrijver Hugo Claus verbleef, zoals algemeen bekend, een tijdje in het Aalbeekse pensionaat. Onder hem ziet hij de plattegrond van Aalbeke, het stratenplan met wegen, huizen en velden. ‘We gaan zien. Toch.’ staat er geschreven. Dat is de laatste zin uit zijn beroemde werk Het Verdriet van België.

Er zijn nog bekende taferelen zoals het kasteel Allart, de Hoogmolen, de Aalbeekse boerderijen, Houtimport Vandecasteele, de Pannenfabriek, maar ook minder bekende zoals de perentaart en de schoenen van pastoor Lagast… De opdrachtgeversgroep zou graag tegen de inwandeling een mooie brochure klaar maken met een uitgebreidere toelichting bij de twaalf taferelen.

Om die keramische tegelwerken te maken moet er een lange weg worden afgelegd. Voor de leek is de totstandkoming van een dergelijk kunstwerk behoorlijk ingewikkeld. Er komen ook nog andere vaklui aan te pas. Zo heeft Peter de Graaff beroep gedaan op de zeef- en steenmeesterdrukkers Willem Moeselaar en Gertjan Forrer uit Zaandam en Weesp. Het keramisch onderzoek berustte bij keramist Pieter Kemink uit Amsterdam.

Eerst maakt de kunstenaar de tekeningen op ware grootte. De methode bestaat erin de tekening in te schilderen met glazuur (een glasachtige laag) en die dan te zeefdrukken. De tekening met speciale glazuurpasta, speciaal op kleur gemaakt in de drie kleuren rood, groen en blauw, wordt op het transferpapier gebracht. Daarover wordt een covercoating gerold die de glazuur vasthoudt en het papier loslaat bij het in het water leggen. Men kan het vergelijken met de nep-tattoos voor kinderen die met een nat sponsje op de arm geplakt worden. Vervolgens wordt de tekening versneden tot 54 stukjes van 11,5 op 24 centimeter. Elk stukje wordt dan heel voorzichtig en precies op een ruw tegeltje neergelegd. De kunstenaar zegt: neergevleid. Die tegeltjes komen uit Duitsland en worden onder meer gebruikt in winkelcentra en zwembaden. Voor elk van de twaalf taferelen moet dat neervleien van het stukje tekening dus 54 keer gebeuren. Per tafereel worden de 54 tegeltjes dan een eerste keer gebakken op 1180 graden (de eerste stook). Na die eerste bakbeurt schildert de kunstenaar de tegels opnieuw in met verschillende kleuren glazuur. Voor het Aalbeekse kunstwerk heeft Peter de Graaff gekozen voor een beperkt palet van geel, groen, okerbruin, zand en wit. Hij doet dat in drie lagen om de gewenste dikte te verkrijgen. De pasta lijkt een beetje op yoghurt. Het boeiende is dat de aangebrachte kleur weer verandert na een tweede bakbeurt (de tweede stook) als de pasta echt glas, glazuur geworden is.

Op zaterdag 11 mei 2013, onder de aanwezigheid van vele Aalbekenaren, de burgemeester en schepenen van Kortrijk, werd de vernieuwde dorpskern officieel geopend. Als kers op de taart werd het kunstwerk van Peter De Graaff ingehuldigd. De burgemeester knipte het lint door, een deel van het  kunstwerk, één van de twaalf schilderijen verstopt onder een doek, werd ontbloot en onder luid applaus onthaald. De kleurrijke keramieken liggen mooi verspreid in het dorp en maken een artistieke passage door Aalbeke mogelijk. De kleurtinten in de schilderijen, werden door Peter de Graaff nauwkeurig uitgekozen en sluiten naadloos aan bij het provençaalse karakter van het heraangelegde dorp.